Lock Digitale leeromgeving winkelwagen
Blogs mbo ThiemeMeulenhoff

Blogs Voor het mbo

Innovatie in het onderwijs

'Docenten hoeven niet altijd nodig te zijn'

Goed onderwijs is meer dan alleen kennis overbrengen. Het moet ook gericht zijn op de bredere ontwikkeling van studenten, in het bijzonder hun vermogen om het eigen leerproces te beïnvloeden (‘zelfregulering’). Daarover zijn Jolanda van de Vuurst-Koelewijn en Gerdine Niemans het vurig eens. ‘Bij ons op de School voor Welzijn en Gezondheidszorg, onderdeel van MBO Amersfoort, delen steeds meer docenten deze visie.’
Innovatie in het onderwijs

Het hart

Samen met anderen bedenken hoe onderwijs beter kan. En: nieuwe ideeën uitproberen zodra daar kansen voor zijn. Jolanda wordt er niet alleen enthousiast van; het is ook haar baan als onderwijskundig ondersteuner op de afdeling Onderwijs & Ontwikkeling. ‘Superleuk werk’, zegt de oud-verpleegkundige. ‘Net als het opleiden van studenten. Dat doe ik al dertien jaar, maar het staat nu even op een laag pitje. Ik wil me op dit moment richten op onderwijsinnovatie.’

Jolanda zit ook in de werkgroep Innovatie van haar opleiding – samen met zeven collega’s. Eén van hen is Gerdine, sinds een jaar docent Pedagogisch en Sociaal Werk. ‘Ik was ooit lerares Geschiedenis op middelbare scholen. Daarna werkte ik onder meer als Event Manager bij het Concertgebouworkest. Maar uiteindelijk besefte ik waar mijn hart echt lag: jongeren begeleiden naar volwassenheid. Na een opleiding tot jongerencoach kwam ik terecht op de School voor de Gezondheidszorg.’

De visie

Volgens Jolanda en Gerdine is het onderwijs op hun school goed, maar kan het beter. Waar die verbetering in zit? Ze benadrukken dat ze de wijsheid niet in pacht hebben. Maar ze delen wel een visie op onderwijs – samen met de rest van de werkgroep Innovatie. ‘Goed onderwijs is niet alleen kennis overbrengen’, stelt Gerdine. ‘Het gaat er ook om studenten te coachen in hun individuele ontwikkeling. Op zo’n manier dat zij zelf inzien hoe zij telkens een stap verder kunnen komen in hun leerproces. Deze zelfregulering – inclusief de eigen verantwoordelijkheid en zelfreflectie die daarvoor nodig zijn – willen we stimuleren.’

Voor die coachende rol komt Gerdine ’s ochtends haar bed uit, zegt ze. ‘Die vind ik geweldig. En noodzakelijk. Want alleen als studenten zichzelf kennen en sturen, als ze realistische doelen stellen en zichzelf uitdagen, kan ik optimaal kennis overbrengen.’ Ze vindt onderwijs het leukst als zij niet de hele tijd hoeft te zeggen wat studenten moeten doen of weten. ‘Ik heb wel meer kennis dan zij, maar weet ook niet alles. Dus laat ik me graag verrassen door hun perspectief. Ik noem het onderwerp en geef aan wat we moeten bereiken – conform het curriculum. Maar de route bepaal ik het liefst samen met hen.’

De aanpak

Zelfregulering stimuleren verloopt in fases. Jolanda: ‘Van eerstejaars mag je nog niet al te veel zelfstandigheid of zelfreflectie verwachten. Wat wordt er van hen verwacht? Welke vakken zijn er? Waarom krijgen ze die? De meesten hebben sturing nodig om die vragen te beantwoorden.’ En als het ‘waarom’ niet direct doordringt? ‘Dan gebeurt dat wel zodra ze stage lopen’, zegt Gerdine. ‘Daarin zien ze pas écht hoe nuttig bepaalde kennis en skills zijn; van zorgtechnieken tot gespreksvaardigheden. Het abstracte wordt in het werkveld concreet en krijgt meer betekenis. Op den duur komt er dan ook ruimte voor diepere vragen. Zoals: waarom doe ik deze opleiding eigenlijk; waarom past dit bij mij?’

‘Goed onderwijs zorgt dat studenten zelfinzicht en zelfstandigheid opbouwen’, zegt Jolanda. ‘Ieder op zijn eigen manier en tempo. Het is hierbij handig een methode te gebruiken die hun de ruimte geeft een eigen parcours te kiezen door de lesstof, zoals het materiaal van ThiemeMeulenhoff doet.’ En ook interactie in de klas stimuleert zelfregulering, vult Gerdine aan. ‘Ik laat ze bijvoorbeeld groepsopdrachten doen, kritische vragen aan elkaar stellen en feedback of tips geven. Het is belangrijk dat zij merken dat ze ook zonder docent kennis kunnen vergaren. En dat zij andermans perspectief en ervaringen leren kennen; die kunnen hen inspireren hun eigen aanpak aan te scherpen.’

De obstakels

De School voor de Gezondheidszorg neemt corona heel serieus. Ze gaat dicht wanneer dat moet en volgt verder een ‘hybride’ model: een deel van de klas komt naar school, een ander deel kijkt thuis mee via de webcam. Ideaal is dat niet, aldus Gerdine. ‘Thuisblijvers kunnen niet actief meedoen, terwijl we ze juist uít hun passieve houding willen halen. Ook is het moeilijk om als student vanuit huis een relatie op te bouwen – met docenten of met elkaar. En zonder die relatie is onderwijs lastiger: pas als je verbinding met elkaar hebt, kun je elkaar wat leren.’

‘Veel docenten zien dat ons hybride onderwijs de groepsdynamiek stevig aantast’, vertelt Jolanda. ‘Bovendien merken ze dat zij er zelf sturender door worden en minder interactie stimuleren, niet omdat ze daar principieel de voorkeur aan geven, maar om de webcamstudenten niet buiten te sluiten.’ Sommige thuisblijvers zoeken zelf interactie, buiten de les om, bijvoorbeeld door elkaar te bellen. ‘Maar voor de meesten is het een te grote uitdaging zich daar op eigen kracht toe zetten. Zeker voor eerstejaars die passiever onderwijs gewend zijn en hun medestudenten nauwelijks kennen.’

Het advies

‘Innovatie kan allerlei gezichten hebben’, zegt Gerdine. ‘Naast zelfregulering bijvoorbeeld ook hybride onderwijs. Dat laatste kan namelijk zoals wij het nu doen. Maar misschien werkt het wel beter om een vak eerst fysiek aan één groep studenten te geven en daarna online aan een andere groep. Of om iedereen een bepaald deel van de lesstof alleen online aan te bieden en de rest van de stof alleen fysiek. Daar hebben docenten wellicht het een en ander voor nodig, zoals goede inhoudelijke afstemming, computervaardigheden en een bredere variatie aan activerende werkvormen. Maar dat lijkt me te regelen.’

Hoe vernieuwing er ook uitziet, het is een taak van alle docenten samen, benadrukt Jolanda. ‘Het vereist dat zij continu in gesprek met elkaar blijven, ideeën uitproberen, leren van elkaars pogingen, werkvormen delen en dezelfde visie nastreven. Zonder trial and error en samenwerking geen duurzame verbetering.’ Onderschrijft iedereen op de School voor Welzijn en Gezondheidszorg inmiddels de visie van de werkgroep Innovatie? Jolanda: ‘We zijn die nu aan het delen met collega’s. En willen haar binnenkort implementeren. Ik zie de toekomst van onze opleiding dan ook met vertrouwen tegemoet.’

Jolanda van de Vuurst

 

Jolanda van de Vuurst
Onderwijskundig ondersteuner School voor Gezondheidszorg en Welzijn, MBO Amersfoort.

 

 

 

Gerdine Niemans

 

Gerdine Niemans
Docent Pedagogisch en Sociaal Werk, School voor Gezondheidszorg en Welzijn, MBO Amersfoort.