AI in het mbo: omarmen of verbieden?

AI roept in alle onderwijsvormen vergelijkbare vragen op. Een algemene uitleg over wat AI in het onderwijs betekent, welke kansen en risico’s er zijn en welke rol de docent daarbij houdt, lees je in het kennisartikel AI in het onderwijs.

Waarom gebruiken mbo-studenten steeds vaker AI-tools zoals ChatGPT?

“Je houdt het toch niet tegen”, zegt Dimitri van Dillen, Mbo-leraar van het Jaar 2022, docent op het ROC van Twente. Hij was te gast in de allereerste aflevering van ‘Uit Liefde voor het Vak’. “Studenten zullen AI blijven gebruiken. Dus daar kan je als opleiding maar beter op inspelen.” Hij vergelijkt de opkomst van tools als ChatGPT met die van rekenmachines op broekzakformaat, alweer lang geleden. Ook deze machientjes werden toen ‘Artificial Intelligence’ genoemd. “Mijn vader van 71 vertelde me laatst hoe hij ze als tiener op de Middelbare Techniekschool binnen zag komen. Steeds meer van zijn klasgenoten hadden er één. En steeds meer docenten schoten totaal in de weerstand. Die wilden het gebruik van rekenmachines verbieden, bang dat hun klassen er lui van zouden worden. Precies dezelfde discussie als nu.”

Moet AI in het mbo worden verboden of juist omarmd?

Dimitri ziet weinig in een verbod op AI. “Het is al tijden de normaalste zaak van de wereld om rekenmachines te gebruiken in de klas. Zijn we er luier van geworden? Rekenen we minder goed? Ik betwijfel het. We zijn wel ánders gaan rekenen. En dat zal vast ook de impact zijn van AI: die zal het onderwijs anders maken, niet per se slechter.”

Hij juicht het gebruik van digitale technologie in het onderwijs toe, inclusief tools als ChatGPT. “Daar heb ik zelfs een online platform over opgericht.”

Hoe kan AI docenten in het mbo tijd besparen?

Dimitri gebruikt AI bijvoorbeeld bij het maken van werkvormen. “Door ChatGPT te vragen ware en onware stellingen te bedenken over mijn lesonderwerp. Studenten moeten dan achterhalen welke waar of onwaar zijn. Ik kan zelf ook wel stellingen bedenken, maar met ChatGPT gaat het veel sneller.”

Tijdwinst. Dat is ook volgens ‘Uit liefde voor het Vak’-gast Kirsten Cuppen een belangrijk voordeel van AI voor docenten. “Ik heb binnenkort een afspraak met iemand uit het Amerikaanse onderwijs”, zegt de Mbo-leraar van het Jaar 2021 en (mede-)initiatiefnemer van zowel de Stichting Blij(f) in het Onderwijs als het Talentenpaspoort. ”Daar gebruiken ze AI bijvoorbeeld om toetsen na te kijken en lesplanningen te maken.” Ze weet niet precies hóé Amerikaanse scholen dit doen. “Daar hoop ik in dat gesprek achter te komen. Maar het klinkt in elk geval fantastisch.” Wat haar betreft hoeft AI dus niet verboden te worden. “Ook niet voor studenten trouwens. Sterker nog, ik raad ze zelfs aan om daar gebruik van te maken. Antwoorden van ChatGPT leiden bijvoorbeeld maar al te vaak tot verdieping en nieuwe inzichten.”

Welke risico’s zien mbo-docenten bij het gebruik van AI?

Kirsten ziet ook duidelijke risico’s bij het gebruik van AI. Ze noemt het scenario waarin studenten zelf niets meer bedenken en werkstukken volledig door ChatGPT laten schrijven. Andere gasten uit de podcast herkennen dat beeld.Merel Brugman, Educator mbo bij het Rijksmuseum, vertelt hoe het niveau van ingezonden werkstukken en foto’s opvallend steeg in het jaar waarin AI voor tekst en beeld sterk vooruitging. “Dat vonden we verdacht. Daarom besloten we altijd een check te doen bij docenten van deelnemers.”

Hoe kun je misbruik van AI door mbo-studenten voorkomen?

Volgens Kirsten ligt een oplossing in het anders vormgeven van opdrachten. “Zorg dat je opdrachten geeft waarbij AI geen essentiële rol kan spelen, bijvoorbeeld door ze persoonlijk te maken.” Op haar lerarenopleiding werken studenten met portfolio’s waarin eigen ervaringen en meningen centraal staan. AI kan daarbij nog steeds ondersteunend zijn, bijvoorbeeld door suggesties te doen voor structuur. “Maar de reflectie zelf kan AI niet overnemen. Juist daarin zien we hoe studenten zich hebben ontwikkeld.”

De ervaringen van docenten als Kirsten, Merel en Dimitri sluiten aan bij het werk van Shauna Plompen, opleidingsmanager op het ROC Amsterdam en Flevoland. Zij onderzoekt welke kennis studenten nodig hebben om AI-tools effectief in te zetten, zowel tijdens hun opleiding als in hun latere werk. Het gaat daarbij niet alleen om kennis van de tools zelf. Studenten moeten bijvoorbeeld weten hoe een goede brief is opgebouwd of hoe beeld een presentatie ondersteunt, zodat zij AI gerichter kunnen aansturen. Over welke onderwerpen hebben studenten kennis nodig voor goed AI-gebruik? Hoe moet de opleiding deze kennisbasis opbouwen? En hoe kan ze deze het best aan studenten aanreiken? Daar hoopt Shauna met haar team antwoord op te vinden. “Zodat onze opleiding nog sterker de toekomst tegemoet gaat.”