Lock Digitale leeromgeving winkelwagen
Intro onderbouw

Intro onderbouw 4e editie Muziek voor onderbouw vmbo, havo en vwo

Formatief evalueren in muziekonderwijs

“Door samen te kijken hoe het gaat, worden leerlingen wendbaarder”

Formatief evalueren: wie het nog niet doet in zijn klas, behoort volgens steeds meer onderwijsexperts tot de oude stempel. Of dat nu terecht is of niet, formatief evalueren is hot. En het is heel geschikt om toe te passen in muziekonderwijs, weten muziekdocent Joost Overmars en Hoofd Educatie bij het Residentie Orkest in Den Haag Ruth van de Putte.

pianoles met de muziekmethode Intro van ThiemeMeulenhoffJoost Overmars is al 35 jaar werkzaam als muziekdocent en al bijna net zolang fervent voorstander van formatief evalueren. Eerst maar eens wat theorie. Want wat is formatief evalueren nu precies? “Formatief evalueren betekent dat je een leerproces niet alleen aan het eind beoordeelt, met een toets en een cijfer, maar dat je het proces gaandeweg voortdurend evalueert,” legt Joost uit. “Een eindtoets over een leerstofonderdeel – dit is summatief toetsen - kijkt terug naar hoe de leerling het heeft gedaan: kan hij of zij door naar een volgend onderdeel, naar een volgende klas? Is de leerling geslaagd? Het leerproces is op dat moment afgelopen.”


Vooruitkijken
Met formatief evalueren kijk je juist vooruit. Docent en leerling kijken samen naar hoe het leren gaat en bepalen wat er nodig is om het leerproces  - en dus het eindresultaat - te verbeteren. Joost: “Voor de docent betekent dit dat hij middelen in handen heeft om zijn leerlingen te helpen. De leerling zelf krijgt inzicht in zijn leren en wordt daarmee eigenaar van zijn leerproces.”

Peer feedback
“Muziekonderwijs geeft gemakkelijk en vanzelfsprekend ruimte voor formatieve meetmomenten,” zegt Ruth van de Putte, zelf oud-muziekdocent. “Het is praktijkonderwijs pur sang, er wordt veel in groepjes gewerkt en peer feedback –klasgenoten geven elkaar feedback op een opdracht of presentatie - is makkelijk te realiseren.” Joost vult aan: “Tijdens de lessen bouw je momenten in waarop je samen kijkt hoe het gaat en wat er anders of beter kan. Werkt het wat we doen, begrijp je wat je aan het doen bent?”

Checklist en reflectie
Joost en Ruth zijn twee van de auteurs van muziekmethode Intro. Onlangs verscheen voor de onderbouw de vierde editie. De methode is opgebouwd uit modules en elke module bevat concrete tools om formatief te evalueren. Bij de start van de module bepalen leerling en docent waar ze staan, wat de leerling al kan en weet en wat er bij deze module nodig is aan vaardigheden en kennis. Bij vervolgonderdelen controleert de leerling telkens met behulp van een checklist of hij op koers ligt. En aan het eind van elke module reflecteert de leerling op zijn vaardigheden, kennis en op zijn eigen werk- en leerproces. De leerlingen bevragen elkaar en delen tips. Het verwerven van reflectievaardigheden vormt een doorlopende leerlijn door heel Intro heen. Het begint met tamelijk gestuurde vragen over hoe een opdracht ging en uiteindelijk kunnen leerlingen elkaar zelfstandig feedback geven met zelf bepaalde criteria voor een specifieke opdracht.

Drumles met de muziekmethode Intro van ThiemeMeulenhoffRespectvol
Joost: “Door met formatief evalueren in te spelen op het functioneren van het individu en de groep beklijft de stof beter en leren ze veel over zichzelf. Bovendien maak je kinderen op deze manier wendbaarder en dat kunnen ze goed gebruiken in deze snel veranderende tijd.” Ruth: “Door als docent formatief te handelen bereik je dat de leerling zich gezien voelt, hij leert welke stappen hij nemen moet en waarom én hij leert respectvol om te gaan met anderen.”

  

Combinatie
Ruth: “Ik geloof heilig in formatief evalueren maar vind de combinatie van formatief en summatief evalueren het meest ideaal. Want natúúrlijk moet er getoetst worden. Een toets geeft de leerling inzicht in waar hij op dat moment staat. Het vertelt de docent bovendien of zijn onderwijs succesvol was. En tja, de inspectie wil nu eenmaal cijfers zien. Summatief toetsen is op deze manier een instrument om te beslissen: kunnen we door of niet? Maar alle meetmomenten die voorafgaand aan het toets-moment plaatsvinden, moeten wat mij betreft formatief van aard zijn.”

Dit is Intro onderbouw 4e editie

  • Omdat geen docent, leerling, klas of school hetzelfde is, is Intro opgebouwd uit zelfstandige leerkernen, ofwel modules. Elke module bestaat uit de leerfases voorbereiden, uitvoeren en presenteren. In elke leerfase zijn keuzemogelijkheden en vormen van differentiatie ingebouwd. Het resultaat? De docent biedt maatwerk, de leerling wordt eigenaar.
  • Intro biedt authentieke, aansprekende muziekstukken en liedjes die leerlingen klassikaal kunnen verwerven, maar ook zelfstandig met behulp van studio-opnames, de interactieve Intro Mixer en oefenvideo’s gemaakt door professionele sessiemuzikanten. Al het musiceermateriaal en alle luisterfragmenten zijn toegankelijk via de Intro-oefenapp en van alle muziekstukken zijn extra partijen te downloaden. 
  • Het ontwikkelen van muzikale én metacognitieve vaardigheden vormt de leerlijn van Intro onderbouw. Metacognitieve vaardigheden zijn bijvoorbeeld muzikaal leidinggeven, samenwerken, onderzoeken, je rol binnen de groep, naar elkaar luisteren en out of the box-denken, bijvoorbeeld bij improviseren. Het muzikaal en als persoon vaardiger worden leidt uiteindelijk tot een diepere kennis en begrip van jezelf en de muziek.
  • Intro onderbouw biedt tools voor formatief evalueren. De leerlingen worden gestimuleerd Digitaal werken met eDition van ThiemeMeulenhoffom na te gaan wat ze gedaan hebben (feedback) en wat hen nu te doen staat (feed forward). Op de afrondingspagina van elke module wordt gereflecteerd op muzikale zaken en het persoonlijke leerproces. 
  • Met de nieuwe LRN-line content-licentie is al het lesmateriaal digitaal binnen handbereik. Daarnaast biedt Intro de lesstof ook aan in kleurrijke mappen, waardoor een combinatie van papier en digitaal mogelijk is. Leerlingen kunnen zelfstandig werken op hun eigen niveau en de docent heeft direct inzicht in hun voortgang en resultaten.
  • Lees meer over de methode.

Joost Overmars aan het dirigeren bij een les van Intro ThiemeMeulenhoff

 

Joost Overmars is 35 jaar muziekdocent op het Cals College in Nieuwegein. Als Cultuurcoördinator houdt hij zich daarnaast bezig met alle kunstvormen die deze school kent. Muziekles geven aan onder- en bovenbouw en het arrangeren voor en dirigeren van het musical-orkest zijn de passies van Joost.

Ruth van de Putte, auteur van Intro ThiemeMeulenhoff

 

Ruth van de Putte was jarenlang werkzaam als docent muziek in het voortgezet onderwijs en als lerarenopleider bij de afdeling Docent Muziek op twee conservatoria. Ze ontwierp leerlijnen muziek voor het primair onderwijs. Momenteel werkt Ruth als Hoofd Educatie bij het Residentie Orkest in Den Haag.

Geschreven door Lotte de Wit