Hulp bij inloggen     winkelwagen
hands

Nieuws en meer Tijd voor maatwerk

Hoe kun je online het best skills aanleren?

Dat is één van de vragen waar Ellen Rusman zich mee bezighoudt als hoofddocent en onderzoeker aan de Open Universiteit (OU). Zij ontwikkelde, samen met haar collega Rob Nadolski en een kernteam van docenten en ontwikkelaars, onder meer een nieuwe methode voor dat leerproces: Pe(e)rfect Vaardig. “‘Peer-feedback’ staat centraal in deze aanpak.”
ellen-rusman

“Vaardigheden verwerf je niet door ze één keer te oefenen”, stelt Ellen. “Uit onderzoek blijkt dat je juist herhaling nodig hebt. En dat je daarbij steeds inzicht moet hebben in je prestaties. Niet alleen in wat je goed hebt gedaan; ook in wat je beter kunt doen om het gewenste ‘beheersingsniveau’ te bereiken.” Anderen kunnen je helpen om dat inzicht te verwerven, aldus de docent. “Bijvoorbeeld door je ‘feedback’ te geven: een reactie op jouw oefeningen, met als doel dat je weet waar je staat, wat je sterke en zwakkere punten zijn, en jezelf tijdens het oefenen verbetert.”

Schaarse docenttijd

Niet elke feedback heeft evenveel impact. Ellen: “Het is belangrijk dat mensen weten waar ze op moeten letten als ze feedback geven. Dat ze bijvoorbeeld de criteria kennen waarop ze oefeningen moeten beoordelen. Dat ze hun feedback op het juiste moment geven. Dat ze niet alleen zeggen dát iets goed of fout was, maar ook waaróm. En dat ze hun reactie concreet en duidelijk formuleren – gericht op de taak of het proces, niet op de persoon.” In het onderwijs komt feedback doorgaans van docenten. “Maar hun tijd is schaars. Zij kunnen niet op elke oefensessie van iedere lerende reageren. Zeker niet nu klassen op alle onderwijsniveaus steeds groter worden.”

Uitgebreidere taken

“Gelukkig zijn er nog andere soorten feedback”, zegt Ellen. Eén voorbeeld is de automatische feedback in online leeromgevingen. “Het systeem koppelt dan direct terug of je een opdracht goed hebt gemaakt of niet. Bij fouten kan het ook relevante uitleg of modelantwoorden ter vergelijking aanbieden, waardoor je weet wat er misgegaan is en nogmaals actief met de stof bezig bent. Voor vaardigheden waarbij de toepassing en oplossing eenduidig is, zoals bij bepaalde taal- en rekenvaardigheden, werkt deze aanpak vaak uitstekend.” Dit soort systeemfeedback is minder geschikt voor uitgebreidere taken die een complexe mix van kennis en (deel)vaardigheden vereisen. “Denk aan het oefenen van een juridisch pleidooi, belangrijk voor Rechtenstudenten.” Vooralsnog zijn het doorgaans mensen die op dat soort taken feedback geven, zegt ze. Een docent bijvoorbeeld. “Maar collega’s onderzoeken op dit moment ook technologie en algoritmen die geautomatiseerde feedback kunnen geven; in het bijzonder op zichtbare gedragsaspecten van de uitvoering van vaardigheden.”

Behulpzame feedback

“Lerenden hebben natuurlijk niet dezelfde kennis en ervaring als docenten”, zegt Ellen. “Maar zij kunnen elkaar wel degelijk helpen vaardigheden aan te leren, onder meer door feedback te geven.” Bij dit proces van ‘peer-feedback’ kunnen docenten niet achteroverleunen. “Zij blijven belangrijk: dit proces vereist begeleiding en ondersteuning. Docenten moeten bijvoorbeeld aangeven wat de beoordelingscriteria en feedbackstappen zijn waar lerenden rekening mee dienen te houden. Ook monitoren ze de kwaliteit van de gegeven feedback.” Welke feedbackstappen er precies zijn? “Stel”, zegt Ellen, “dat een lerende een oefening doet, hier zelf een filmpje van maakt, zichzelf beoordeelt en die video ook van feedback laat voorzien door een medelerende. Dan zijn de feedbackstappen: a) het analyseren van de opgenomen oefensessie, b) het evalueren van de prestaties aan de hand van de beoordelingscriteria, c) het uitleggen van de feedback en d) het geven van advies voor een volgende keer: wat ging goed en wat zou beter kunnen? Via deze stappen kunnen leerlingen of studenten elkaar echt helpen.”

Nuttige skill

Ook voor degene die peer-feedback gééft, zijn er voordelen. “Feedback is niet alleen gerícht op skills; het geven ervan is een skill op zichzelf. Eén die in elke baan wel van pas komt, dus nuttig is om te leren.” Ellen wijst op nog een voordeel. “Als lerenden reflecteren op andermans oefeningen van een vaardigheid en ze moeten zelf een vergelijkbare oefening doen, dan zullen ze dat eigen werk extra onder de loep nemen. Daarbij zullen ze de beoordelingscriteria die ze zich eigen hebben gemaakt om feedback te geven vaak ook op zichzelf toepassen.” Peer-feedback speelt een essentiële rol in een nieuwe online methode voor interactief en praktijkgericht vaardighedenonderwijs voor hogescholen en universiteiten: Pe(e)rfect Vaardig . Ellen is projectleider van het team dat deze methode ontwikkelt. Die ontwikkeling vind plaats onder de vlag van de Open Universiteit (OU) en Universiteit Maastricht. “We hebben voortgebouwd op Viewbrics, een prijswinnende aanpak voor het aanleren van vaardigheden via videoverrijkte rubrieken in het voortgezet onderwijs. We breiden deze aanpak uit en maken haar geschikt voor volledig online gebruik in het hoger onderwijs.”

Methodische stappen

Hoe Pe(e)rfect Vaardig werkt? Lerenden krijgen vooraf een korte uitleg over feedback geven (waar moeten ze op letten en waar moeten ze zich aan houden?). Vervolgens doen ze een oefening met het geven van feedback en het toepassen van de beoordelingscriteria (rubrieken) op een voorbeeldcasus-video, waarna de eigen feedback wordt vergeleken met die van een docent en de richtlijnen in de methode. Pas daarna starten ze met het leren van specifieke (deel)vaardigheden, waarbij ze achter elkaar de volgende vijf stappen zetten: voorbereiden, oefenen, zelf feedback geven, feedback analyseren en doelen stellen. Ellen geeft aan wat deze stappen inhouden: “In stap 1 vormen lerenden zich een beeld van de vaardigheid. Dat doen ze onder meer door video’s te kijken. Bijvoorbeeld van een modelvoorbeeld van iemand die de skills beheerst. Maar ook van goede en minder goede voorbeelden van deelvaardigheden. Daarna starten ze zelf met oefenen, filmen dit, beoordelen de opgenomen sessie eerst zelf en vragen feedback aan medelerenden in hun ‘peer group’ zodra ze er tevreden over zijn. In stap 3 geven ze feedback op de opgenomen oefensessies van medelerenden. In stap 4 analyseren ze de feedback die zij gekregen hebben en markeren ze wat ze belangrijk vinden. En in de laatste stap stellen ze doelen op voor de volgende keer dat ze oefenen.”

Optimale verbinding

“Er loopt nu een pilot onder Rechten- en Psychologiestudenten”, vertelt Ellen. “Specifiek voor de vaardigheid Mondeling Presenteren. De eerste reacties van docenten en studenten zijn positief.” Zo zijn zij te spreken over het ‘vaardighedenwiel’ waarin de methode alle feedback weergeeft per oefensessie. “Als student kun je zo in één oogopslag zien welke deelvaardigheden je al goed doet en waar verbetering mogelijk is. Daarnaast krijg je een feedbackrapportage, met daarin een overzicht van alle gegeven tips en tops.” Wanneer de pilot succesvol is afgerond, is het de bedoeling dat Pe(e)rfect Vaardig ook bij andere studies en voor andere vaardigheden wordt ingezet. Belangrijke voorwaarde is wel dat dat de beheersing van die skills af te lezen is aan gedrag. “Wat zich puur in iemands hoofd afspeelt, valt niet op video vast te leggen en dus ook niet goed van online feedback te voorzien.” Ellen hoopt dat Pe(e)rfect Vaardig ooit vakoverstijgend gebruikt wordt. Binnen een hele instelling, als het kan. En wie weet zelfs organisatieoverstijgend. “Ik onderzoek graag manieren om verschillende leercontexten te verweven; verschillende vak- of leefgebieden, bijvoorbeeld iemands opleiding en iemands werk. Welke obstakels staan optimale verbinding in de weg? En wat zijn daar al dan niet technische oplossingen voor? Die help ik vervolgens mee te ontwikkelen. Zulke oplossingen bieden mensen namelijk extra mogelijkheden om zich te ontplooien. En wat is er mooier dan bij te dragen aan ontplooiing?”

ellen-rusman

Ellen Rusman

… werkt sinds 1998 aan de Open Universiteit; tegenwoordig binnen de vakgroep ‘Leren en Innoveren met ICT’ van de Faculteit Onderwijswetenschappen. Ze is hier universitair hoofddocent, onderzoeker en topicleider Mobile and Seamless Learning Design . Haar expertise ligt op het gebied van technologie-verrijkt leren in, van en over contexten, formatieve assessment van complexe vaardigheden en netwerk- en samenwerkend leren.