Hulp bij inloggen     winkelwagen
hands

Nieuws en meer Tijd voor maatwerk

Wat zijn de voor- en nadelen van verschillende soorten ‘inhaalprogramma’s’.

Met het Nationaal Programma Onderwijs wordt geschiedenis geschreven. Nooit eerder is er zo veel geld geïnvesteerd in het onderwijs! In twee en een half jaar tijd wordt 8,5 miljard euro extra geïnvesteerd om verdere vertraging en achterstanden van leerlingen te voorkomen. Maar ook om opgelopen vertragingen en achterstanden waar mogelijk zo snel mogelijk in te halen. Manon is onderwijsadviseur en directeur bij een basisschool . Manon is schoolleider met een passie voor goed onderwijs.. "Ik heb gekeken naar de langdurige en duurzame effecten van het NPO. Mij afgevraagd wat wel werkt en wat niet werkt. En wat de voor- en nadelen van verschillende soorten ‘inhaalprogramma’s". 
schrijfoefening-basisonderwijs

Een-op-een begeleiding

Door een-op-een begeleiding aan te bieden op school, kun je op een intensieve manier, individuele begeleiding geven onder schooltijd. Dit kan worden uitgevoerd door een onderwijsassistent, leraar ondersteuner, leerkracht of externe begeleider. Belangrijk: uit onderzoek blijkt dat het inzetten van een onderwijsassistent voor een-op-een begeleiding bijna even effectief is als het inzetten van een leerkracht, voor leerlingen in het basisonderwijs! Een voordeel van deze aanpak is dat er een grote effectiviteit is. Ook kan er op alle gebieden extra aandacht gegeven worden (denk aan sociaal-emotionele ontwikkeling, vakinhoudelijke ontwikkeling maar ook het versterken van executieve functies). Een nadeel van dit aanbod is dat er hoge kosten aan verbonden zijn. Voor het individueel begeleiden van leerlingen heb je dan ook veel personeel nodig en juist het vinden van (nieuw) personeel is lastig. Misschien zijn er teamleden die deze uitbereiding willen benutten? Een-op-een begeleiding is het meest voordelig wanneer dit voor langere duur ingezet kan worden. Pas dan krijg je een blijvend effect. Tijdens de begeleiding is het belangrijk om de leerling concrete, opbouwende feedback te geven tijdens deze begeleiding. Wees je ook bewust van het verschil tussen feedback. Is de feedback bijvoorbeeld procesgericht of productgericht?  

Begeleiding in kleine groepjes

Hiermee bedoelen we groepjes met zo’n 2 tot maximaal 5 leerlingen, gedurende 30 minuten per dag. Deze begeleiding kan net als een-op-een begeleiding gegeven worden door een onderwijsassistent, leraar ondersteuner, leerkracht of externe begeleider. Het voordeel van begeleiding in kleine groepjes ten opzichte van de een-op-een begeleiding is dat er in verhouding lagere personeelskosten zijn. Daarnaast kunnen de leerlingen in deze begeleiding niet alleen van de onderwijsprofessional, maar ook van en met elkaar leren. Het is belangrijk om dit ook te creëren in deze momenten: interactie en coöperatieve werkvormen. Het is echter wel zo: hoe kleiner de groepjes, hoe effectiever. Iedere leerling heeft toch zijn/haar eigen onderwijsbehoeften. Het is belangrijk om de instructies aan te passen op die behoeften. Daarnaast is het effect ook afhankelijk van de kwaliteit van de onderwijsprofessional. Heb je een kanjer rondlopen? Zet in op begeleiding in kleine groepjes!

Tutor-begeleiding

Deze begeleiding wordt gegeven aan een leerling door een andere leerling (van dezelfde leeftijd of ouder). Dit kan onder schooltijd of na schooltijd aangeboden worden. Het stimuleert de samenwerking van leerlingen binnen de school, al ben je wel afhankelijk van de serieuze houding en motivatie van beide leerlingen. Het aanbod is wel goedkoop, al zou het goed zijn om dit te allen tijde onder begeleiding van een onderwijsprofessional te organiseren. Door de onderwijsprofessional de setting te laten organiseren en te begeleiden, zorg je voor hogere effectiviteit en kan de tutor ook aangestuurd worden. Voor jongere leerlingen is het effect helaas minder groot dan voor oudere leerlingen. Deze manier van begeleiden biedt ook de mogelijkheid om ouders erbij te betrekken!

Kleinere groepen/klassen

Door bijvoorbeeld van één grote groep 3 volgend schooljaar twee kleinere groepen 3 te maken, zorg je voor een groter leerrendement in deze groepen. Het naadloos afstemmen van het onderwijsprogramma met deze parallelgroepen is essentieel. Het inzetten van dit programma zorgt voor een vertrouwde omgeving, leerlingen die onderdeel blijven van de groep en zonder vorm van ‘stigmatisering’. Je hebt voor dit aanbod wel twee keer zoveel onderwijsprofessionals nodig en daarmee liggen de kosten hoger. Mocht je geen beschikking hebben over twee groepsleerkrachten, dan kun je ook slim organiseren met een leerkracht en een leerkrachtondersteuner. Er kan dan wel een hogere belasting/werkdruk komen te liggen bij de groepsleerkracht.

Adaptieve onderwijsprogramma’s

Door de gelden in te zetten voor adaptieve onderwijsprogramma’s, creëer je de mogelijkheden om met eenmalige aanschaf, veel leerlingen te kunnen bedienen (=lage kosten). Kiezen voor adaptieve (online) programma’s zorgt ervoor dat leerlingen kunnen werken op eigen tempo en niveau. Ook zit hier vaak een spelelement in, wat zorgt voor extra motivatie! Er is daarnaast ook niet altijd begeleiding nodig bij het inzetten van deze programma’s. Wel moet je rekening houden met de ICT-vaardigheden van de leerlingen, anders is er alsnog begeleiding nodig. Een adaptief (online) programma kan effectief zijn als aanvulling op het reguliere onderwijsprogramma. Wel is het belangrijk om het niveau (en de voorkennis) zo goed mogelijk te laten aansluiten op de leerling. Helaas verliezen dit soort programma’s hun effectiviteit wanneer ze langdurig worden inzet, doordat de motivatie daalt.

Verlengde schooldag

Dit aanbod kan ingezet worden voor één of meerdere dagen per week. Dit kan georganiseerd worden door het samenstellen van zogenoemde ondersteuningsgroepen. Er zijn veel leerlingen die behoefte hebben aan herhaling in de middag, van wat zij in de ochtend aangeboden hebben gekregen. Maar ook focus op de doelen van de specifieke leerachterstanden. Dan is het effect het grootst. Voor het inzetten van een verlengde schooldag heb je leerkrachten nodig. Dit betekent hogere kosten en opnieuw een uitdaging voor het werven van personeel. Mocht je hier extra leerkrachten voor kunnen krijgen, is het belangrijk dat zij het onderwijsaanbod goed afstemmen met de groepsleerkracht. Kun je leerkrachten uit het huidige team inzetten, dan moeten zij uitgebreid worden en is het belangrijk dat zij niet in de problemen komen met hun eigen taakuren en voorbereidingstijd na schooltijd. 

Zomerschool

Dit wordt ook wel een vakantieschool genoemd en kan worden georganiseerd om reken- of taalachterstanden in te halen of voor de ontwikkeling van sociaal-emotioneel leren. Juist een zomerschool leent zich ook voor het aanbieden van excursies/museumbezoek, om deelname te motiveren. Ook kun je dit aanbieden aan leerlingen die hier normaal gesproken weinig mogelijkheden toe hebben. Hiermee creëer je de kans om het gat van kansenongelijkheid wat kleiner te maken. Zomerscholen worden nog niet zo lang ingezet als onderwijsprogramma, daarom zijn de effecten nog moeilijk te zien. Wel blijkt het inzetten van een zomerschool voor leerlingen van het voortgezet onderwijs effectiever dan voor leerlingen van het basisonderwijs. Daarnaast kost het veel voorbereidingstijd en is het lastig om aan genoeg onderwijsprofessionals te komen. Een grote, maar mooie uitdaging dus!

En nu moet ik gaan kiezen tussen al deze (en misschien nog wel meer) verschillende mogelijkheden, het geld kan immers maar één keer uitgegeven worden. Hoe ik dat doe en waar ik mijn keuze op baseer lees je in mijn column.