Hulp bij inloggen     winkelwagen
hands

Nieuws en meer Tijd voor maatwerk

“Zeker na deze crisis moeten we de voordelen van online onderwijs koesteren”

Hoe werkt leren? Over die vraag wil Gino Camp wetenschappelijke kennis verwerven, toepassen en toegankelijk maken. Als hoofddocent en onderzoeker aan de Open Universiteit (OU) werkt hij daarvoor nauw samen met collega’s en andere onderwijsexperts, zoals zijn co-auteurs van het boek Wijze lessen. “Je moet de voordelen van online en offline onderwijs slim combineren.”
Gino Camp

“Er is al best veel duidelijk over leren; over hoe je informatie zelf het best kunt onthouden én bij anderen een optimaal leerproces kunt creëren. In de kern vereist zo’n proces dat informatie van het korte- naar het langetermijngeheugen gaat, daar blijft én opgevraagd kan worden. Dat klinkt simpel, maar gaat toch vaak mis.” 

Hardnekkige mythe

“Zo is het bijvoorbeeld een goed idee om nieuwe informatie te koppelen aan de voorkennis van studenten of leerlingen. Daardoor wordt die informatie beter opgeslagen in hun langetermijngeheugen en is ze makkelijker weer op te vragen. Een minder goed idee is om letterlijk voor te lezen wat op je PowerPoint-slides staat. Daarmee bied je verbale informatie namelijk zowel auditief als visueel aan, terwijl een van beide al volstaat. Niet dat je het auditieve en visuele kanaal nooit gelijktijdig mag aanspreken. Integendeel. Je moet ze alleen anders aanspreken. Bijvoorbeeld door een verhaal te vertellen en op je slides bijbehorende plaatjes te tonen. Zulke wederzijdse verrijking stimuleert het geheugen wél.” 

“Welk evidence-based feit over leren mensen vaak verrast? Dat het geheugen bij iedereen min of meer hetzelfde werkt. En dat er dus geen leerstijl is die voor de één beter werkt dan voor de ander. De overtuiging dat dit wel het geval is, is een hardnekkige mythe waar inmiddels een heel circus aan boeken, blogs en trainingen omheen is gebouwd. Het klinkt ook best aannemelijk dat mensen beter op de ene manier leren dan op de andere. Zo ervaren ze het zelf ook vaak. Maar er is, ondanks een hoop onderzoek, geen enkel wetenschappelijk bewijs voor.” 

Didactische inzichten

“Bij de OU help ik mee didactiek te ontwikkelen op basis van conclusies die wél goed onderbouwd zijn. Samen met andere onderwijsexperts heb ik daar in 2019 bijvoorbeeld het boek Wijze lessen over geschreven. Hierin geven we twaalf evidence-based bouwstenen voor efficiënte en effectieve didactiek; leerstrategieën als ‘Toets jezelf’ en ‘Spreid je leermomenten’. Inmiddels proberen we deze inzichten te koppelen aan digitaal onderwijs. We onderzoeken hoe je die didactische bouwstenen het best kunt inzetten in een online omgeving.” 

“Mijn OU-collega’s en ik onderzoeken ook welke tools online onderwijs kunnen verbeteren. Sterker nog: we ontwikkelen die zelf. Zo maakten we onlangs een instrument om studenten te helpen tentamenstof gespreid te leren. Een algoritme bepaalt daarbij de handigste momenten om een formatieve test te maken en geeft telkens een seintje als het zover is. Ook zijn we nu een ‘chatbot’ aan het bouwen. Als student kun je hier straks aan vragen hoe je het best bepaalde stof kunt leren. De chatbot geeft je dan persoonlijk advies – al dan niet na eerst wat tegenvragen te hebben gesteld. Dankzij kunstmatige intelligentie zal deze tool steeds beter werken naarmate meer studenten er gebruik van maken.” 

Belangrijke voordelen

“Online leren functioneert in principe hetzelfde als offline leren. Het geheugen werkt niet opeens anders als we achter een device zitten. Wel kan de omgeving waarin je leert, of die nu offline of online is, bepaalde activiteiten mogelijk of juist onmogelijk maken. Zo kun je in de klas direct vragen stellen aan de docent, terwijl dat niet kan als je een online video op YouTube bekijkt. En andersom kun je online bijvoorbeeld oefeningen maken over de stof en daar automatisch feedback op krijgen. Online leeromgevingen als eDition hebben zo’n directe-feedbackfunctie, die studenten in staat stelt langer zelfstandig oefeningen te maken en sneller vooruit te gaan. In een fysieke lessituatie is het veel lastiger meteen feedback te krijgen.”

“Tijdens de coronacrisis hebben veel docenten en studenten profijt gehad van online didactische elementen, zoals online quizjes, polls, games en video’s. Het zou zonde zijn dat soort voordelen te verliezen zodra we weer meer fysiek onderwijs kunnen geven. De kunst is om vanuit de leerdoelen die je als docent stelt een mix te maken van offline en online activiteiten die het leerproces optimaal stimuleren. Je ontwikkelt op die manier passend ‘hybride onderwijs’. Als je dat goed aanpakt, heeft het veel toegevoegde waarde voor het leerproces.”

Kleine voorhoede

“Ik pleit er dus voor om online en offline onderwijs zó te combineren dat je de voordelen van beide behoudt. Het was sowieso al tijd voor dit hybride onderwijs, maar helemaal nu veel docenten vanwege de coronacrisis ervaring hebben opgedaan met online lesgeven. Een slimme hybride aanpak verbetert de kwaliteit van onderwijs. Het maakt differentiatie makkelijker en kan leerlingen of studenten die achterlopen sneller op het juiste niveau krijgen, zonder de rest minder uit te dagen. Allemaal conform de wens van onderwijsinstellingen en het kabinet, dat daar via het Nationaal Programma Onderwijs miljarden in steekt.”  

“Er gaat structureel te weinig geld naar alle lagen van het onderwijs, dus elke investering is welkom. Zeker zo’n enorm bedrag. Maar ik hoop wel dat de juiste vragen beantwoord worden. Hoe wil je dat het onderwijs er over vijf jaar uitziet? En hoe krijg je de infrastructuur, kennis, instrumenten, methodes, beleid en docentprofessionalisering die daarvoor nodig zijn? Alleen dan kan een investering duurzaam zijn. Er is nu al een voorhoede docenten die heldere doelen stelt voor leerlingen of studenten en daar flexibel de juiste online en offline aanpak voor combineert. Wat mij betreft leert élke docent dit te doen.”

ellen-rusman

Gino Camp

… is onderwijspsycholoog en is gepromoveerd op onderzoek naar het geheugen. Sinds 2012 werkt hij als hoofddocent en onderzoeker aan de Open Universiteit. Binnen de faculteit Onderwijswetenschappen legt hij zich toe op het verwerven, toepassen en toegankelijk maken van wetenschappelijke kennis over hoe leren werkt. Hij is medeauteur van het gratis te downloaden boek Wijze Lessen.